رحیم منزوی اردبیلی از شاعران مرثیه سرای آذری زبان ایران

رحیم منزوی اردبیلی فرزند اسدالله در محله سیدآباد اردبیل به سال ۱۳۱۶ دیده به جهان گشود. پدرش در کنار شغل حلبی سازی و دواتگری در ایام محرم به شبیه خوانی و تعزیه گردانی می‌پرداخت واین موضوع در رحیم منزوی به مرثیه سرایی تاثیر فراوانی گذاشت.او اولین شعر خود را در سن ۹ سالگی سرود. فضای عاشورایی شهر در سال ۱۳۲۶ به بعد او را به نوحه سرایی سوق داد. در پایان تحصیل وارد ارتش گردید و در مراغه پای درس آیت الله سید جواد مجتهد نشست و دروس اسلامی را فرا گرفت. بعد از هفت سال از ارتش استعفا کرد و مدتی بعد به رانندگی پرداخت. در سحرگاه روز ۹ مرداد ۱۳۷۱در پی عارضه قلبی در تهران درگذشت و جنازه‌اش به اردبیل انتقال یافت و در قبرستان بهشت فاطمه به خاک سپرده شد.

محضر حقده بلادور باشه، باش و جان باجی

ایستیرم کئچم باشه، یئته پیمان باجی

معمولاً در سروده‌های او کلمات فارسی و عربی نسبت به سایر نوحه‌ها کم‌تر است. وی در زمانی اشعار خود را سرودند که مداحی ترکی با حضور و پیدایش مداحان بزرگی چون حاج غلامرضا زنجانی، حاج سلیم مؤذن زاده اردبیلی، حاج داود علیزاده، حاج جواد رسولی و حاج عبدالحسین نجار باشی و... به تمام لایه‌های اجتماع رسوخ کرده و گسترش فراوانی یافته‌است و درست چنین زمانی است که سروده‌های منزوی با اجراهای بی نظیر مداحان بزرگ مخصوصاً استاد سلیم مؤذن زاده اردبیلی که با توانایی تمام و درست بر طبق دستگاه‌های موسیقی انجام می‌گرفت، مورد استقبال قرار می‌گیرد.

کاست «اکبره باخ اکبره باخ» حاج غلامرضازنجانی وحاج سلیم که تماماً سروده‌های مرحوم منزوی بود می‌باشد؛ شعری با قالب نو و خلاقیت تمام و اجرایی زیبا و تمام با خلاقیت استاد سلیم مؤذن زاده، و واقعاً می‌توان گفت که این اثر بی‌نظیر بوده و هست و باعث شروع سبک جدیدی در مرثیه‌سرایی و مداحی ترکی گردید.

در مورد شخصیت مرحوم منزوی نقل است که ایشان درباره مضامین و حتی کلماتی که در سروده‌هایش به کار می‌برد، بسیار حساس بود و اشعارش را در حال و هوای عاشورایی می‌سرود. حتی می‌گویند که برای سرودن شعری در موردحضرت رقیه(س) مسیری خاردار را که نسبتاً هم طولانی بود، چندین بار با پای برهنه دویده بود تا بتواند شعر سوختن خیام و فرار بچه‌ها به صحرا را بسراید.

آثار او عبارتند از: آمال منزوی (اولین دیوان اشعارمنزوی)، آثار منزوی، ایثار منزوی، صد سینه زن، صد قافیه، صد منظره، صد زمزمه، صد مرثیه، نهضت حسینی، آلام منزوی. 

نوحهٔ زیر، درد دل دردانهٔ سه سالهٔ امام، حضرت رقیه (سلام‌الله‌علیها) در خرابه با حضرت زینب در لحظه دیدار با سر خونین امام(ع) است:

ای عمــه! منیـم کاش ااولئیــدی

رباعیات فارسی 

زاهد منما به زهد خود وجد و سرور

هان خدمت خلق کن مرو کور بگور

فرق من و تو به حشر چندان نبود

من غرق گناهم و تو سرمست غرور

زاهد من اگر اهل یقینم به تو چه

سرگشته میان کفر و دینم به تو چه

ازبدو جهان تو آنچنانی چه به من

تا روز بقا من اینچنینم به تو چه

استاد ازل چو کرد ایجاد مرا

بنمود اسیر و لخت و بی زاد مرا

جز من غم ایام که میکرد قبول

این مادر گیتی ار نمی زاد مرا

ای خالق منان و ولی نعمت من

رحمی به سرشگ دیدهٔ حسرت من

چون نام تو هم غفور و هم قهار است

زان روست گهی گناه و گه طاعت من

از عمر که «منزوی» در اکراه است

بر مذهب و عزّ و جاه خود آگاه است

چون داند بر مرده پرستان جهان

شاعر که بمرد از اولیاءالله است

پیکره سنگی بابا داوود عنبران

پیکره سنگی بابا داوود عنبران در۴۰ کیلومتری شهر اردبیل و در روستای عنبران واقع شده‌ است.ارتفاع این پیکره بی نظیر حدود ۲۰ متر می‌باشد.این پیکره به شکل انسانی که به روبرو نظاره گراست تشکیل شده‌است.

این پیکره شبیه مجسمه ابوالهول در مصر می‌باشد. هرساله عده زیادی از گردشگران جهت دیدن این پیکره به روستای عنبران در شهرستان نمین مسافرت مینمایند.

گروهی از دانشمندان و ایرانشناسان این تندیس را همان نگهبان دریای مازندران می‌دانند که در شبرنگ نامه ، کتاب حماسی صده هفتم هجری، از آن یاد شده است.

به راه اندرون کوههای بلند		فرازش یکی کهنه سنگ نژند
زبر کوه بیند کران تا کران		نگهبان دریای مازندران

بازار تاریخی اردبیل .......

بازار تاریخی اردبیل

بازار تاریخی اردبیل یادگاری از دوره صفوی و پیش از آن است. در قرن دهم هجری در زمان حکومت شاه تهماسب اول بازارهای اردبیل از رونق بسیار زیادی برخوردار بوده‌اند.

از تقسیم‌بندی کلی بازار اردبیل می‌توان به بازار بقالان، قصابان، خراطان، سراجان، قیصریه، چاقوفروشان، کلاه‌دوزان و بسیاری سرای دیگر اشاره کرد. راسته‌های موجود در بازار اردبیل عبارتند از: راسته اصلی بازار، راسته قیصریه، علافان، راسته پیرعبدالملک، بازار زرگران، سراجان، پارچه‌فروشان، کفاشان، مسگران، چاقوسازان، آهنگران و سراهای آن‌ها.

در قرن هفتم و هشتم بازار اردبیل رونق فراوان داشته‌است. در دوره‌های بعد، قسمتی از بازار بزرگ و تیمچه‌ها و سراها از موقوفات بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی به‌شمار می‌رفت و درآمد و عواید حاصله به‌مصرف مخارج این بقعه می‌رسید.

مجموعه بازار اردبیل : مجموعه تاریخی بازار اردبیل در میانه شهر و در طرفین خیابان امام خمینی واقع گردیده و به جهت قدمت و دارا بودن معماری سنتی از بازارهای تاریخی و جالب توجه ایران به شمار می آید و چون دیگر بازارها مشتمل بر راسته ها ، تیمچه ها ، سراها و مسجد و گرمابه است . بازار اردبیل از سابقه طولانی و درخشانی برخوردارمی باشد . مقدسی و اصطخری (قرن چهارم ه.ق) ، بازار اردبیل را به شكل صلیبی توصیف می كنندكه در میانه آن مسجد قرار داشته است .




بازار اردبیل در قرن 7 و 8 ه.ق نیز از رونق فراوانی برخوردار بوده اما رونق اصلی آن مربوط به دوره صفویه است . در این دوره به جهت اینكه اردبیل خاستگاه سلاطین صفوی ، مركز دینی و همچنین جایگاه مقابر شیخ صفی الدین اردبیلی و دیگر گذشتگان سلاطین صفوی بود شهر و بازار آن از اهمیت و رونق خاصی برخوردار گردید . مجموعه كنونی بازار معرف آثاری از دوره صفویه و قاجاریه است و شامل راسته اصلی بازار ، راسته پیر عبدالملك ، راستهقیصریه ، راسته كفاشان ، راسته غلامان ، بازار زرگران ، سراجان ، پنبه فروشان ، مسگران ، چاقوسازان ، آهنگران ، سرای خشكبار (حاجی میرزا) ، سرای گلشن ، سرای وکیل ، سرای نو یا زنجیرلو ، سرای حاج احمد ، سرای حاج شكر، سرای مجیدیه ، سرای امام جمعه ، سرای دوگچی و تیمچه زنجیرلی است .



مجموعه بازار با طاق های جناغی و گنبدهای ساده پوشش یافته و عرض طاق نمای مغازه ها به طور متوسط سه متر و قطر پایه های طاق ها حدود 80 سانتی متر است . روشنایی داخل بازار از طریق روزنه های تعبیه شده در پوشش های گنبدی تأمین می شود . سرای خشكبارها از دو بازارچه موازی هم كه هر دو بر راسته بازار عمودند تشكیل شده و هر كدام دارای پنج دهانه و 51 مغازه است . سرای گلشن نیز مركب از دو بازارچه و یك سرا است و در مقابل سرای زنجیرلی واقع شده وبه راسته بازار و راسته پیر عبدالملك مربوط می شود. بخش اصلی سرا فضایی مستطیل شكل به ابعاد 80/3×94/9 متر می باشد كه پوشش آن متشكل از نه گنبد در میانه با چهار ستون مدور از سنگ خارا به ارتفاع 75/2 و قطر 52% متر (یا 52 سانتیمتر) و دراطراف بر جرزها نگهداری می شود. ستون ها دارای سرستون مكعب شكل بوده و طاق های زیرین گنبدها توسط تیرهای چوبی به یكدیگر اتصال یافته و مهار شده است . از دیگر بخش های مهم بازار ، چهار سوق یا بازار بزرگ قیصریه است . این بخش بنایی است مدور با گنبد كروی بلند وساده . قطر بنا در پایین 12 متر و ارتفاع تقریبی آن 13 متر است . بخش زیرین بنا ، بدون در نظر گرفتن پایه مغازه ها و امتداد بازارچه ها عبارت است از 12 پایه كه با 12 طاق جناغی زمینه را برای بر پایی گنبد فراهم ساخته است . در هشت طاق جناغی مغازه ودر 4 تای دیگر راهرو بازارچه ها تعبیه شده است. بر سر بازارچه شمال شرقی ، سنگ نبشته ای به چشم می خورد كه به علت فرسودگی امكان قرائت آن وجود ندارد این سنگ نوشته حاوی نام بانی و تاریخ بنا بوده است . تیمچه و سرا و بازارچه زنجیرلی از دیگر بخش های مهم بازار اردبیل است كه به راسته بازار راه می یابد. سرای زنجیرلی بنای هشت ضلعی است (چهار ضلع اصلی و چهار ضلع فرعی) كه ابعاد اضلاع اصلی آن 20/10 متر می باشد صورت 8 ضلعی در بالا با گوشهسازی به دایره تبدیل شده و گنبدی كروی و ساده ای بر فراز آن جا گرفته است. مجموعه تاریخی بازار اردبیل در سالهای اخیر از طرف سازمان میراث فرهنگی تعمیر و مرمت شده و به شماره 1690 به ثبت تاریخی رسیده است .
منبع : سازمان میراث فرهنگی

آیا اردبیل را بخوبی می شناسید ؟

برای اشنایی شما مطالبی درباره استان اردبیل و مراکز گردشگری آن قرار دادم.

 

ادامه نوشته

پير لنگ

پير لنگ

آرامگاهش در روستاي ننه كران بر بالاي تپه اي سرسبز واقع شده و از قديم زيارتگاه مردم نمين و روستاهاي اطراف است. مردم به آرامگاه او اعتقاد زيادي داشتند. زماني كه جاده ماشين رو وجود نداشت با اسب و درشكه روزهاي پنج شنبه به زيارتش مي رفتندو نذر بر مزارش مي گذاشتند.

شاله دره

شاله دره

 

منطقه سرسبز خرمي است كه از كوههاي شمال خانقاه عليا تا شمال مين آباد كشيده شده و مرز بين دولت جمهوري اسلامي ايران و جمهوري آذربايجان مي باشد.(شيندان قلعه سي) در ضلع شرقي اين منطقه واقع شده است تونلي كه جاده اردبيل  تهران آز آنجا مي گذرد و مرز نمين استارا است درست روبروي شيندان قلعه سي واقع شده مسافرين پس از خروج از تونل در روبروي خود كوههايي كم ارتفاع و سرسبز خرمي را مي بينند كه روزهاي تعطيل مسافرين زياد از شهرهاي اطراف براي گذراندن ايام تعطيل خود و استفاده از هواي سالم و آب چشمه ها به اين منطقه مي آيند در دامنه تپه ها چادر افراشته و استراحت مي كنند در شمال شاله دره طبق اسناد و مدارك موجود در ناحيه اي كه امروز باباروشن ناميده مي شود در شمال خشه حيران و مقبره اي به نام باباروشن  همانجا وجود دارد روستايي وجود داشته آثار قبرستاني بزرگ و متروك بسيار قديمي باقي مانده نشان دهنده اين واقعيت است علاوه بر اين در بالاتر از خانقاه عليا بر دامنه سبز تپه ها قبرهايي ديده مي شود كه سنگ قبرهاي زيبايي بر روي آنها گداشته اند.

بروكش سويي

آب بروكش"بروكش سويي"

 

در شمال شرقي خانقاه عليا و در دامنه كوه نسبتا كم ارتفاعي (در مسير جاده قديم تهران) قرار گرفته است. آب اين چشمه در تمام فصول سال به يك اندازه است.خاك اطراف چشمه كاملا سياه و شبيه خاك زغال است. آب چشمه بيش از اندازه سرد است . دست را نمي توان بيش از 5 دقيقه داخل آن نگه داشت بسيار سبك و شيرين است پس از خوردن غذاي زياده از حد با مصرف يك ليوان از آب اين چشمه نيم ساعت بعد انسان احساس گرسنگي مي كند . در گذشته جلو چشمه سدي درست كرده بودند ابتدا سنگهاي بزرگ را داغ مي كردند و داخل آب مي انداختند دماي آب براي آب تني مناسب مي شد . يا از چشمه با كوزه آب مي آوردند و در خانه گرم كرده و در داخل آن آب تني مي كردند..