روستای دودران

مقدمه

هر شاعر متعهدی میراث دار فرهنگ ملی و بومی خود است. سراینده توانای منظومه کامران نیز از این قاعده مستثنی نیست. نگارنده با تورقی بر منظومه کامران سروده محمد نوری دودران بدین باور رسیدم که نمی شود از کنار آن به سادگی گذشت و برای ادای دین به ادبیات بومی خودمان، به طول اجمال با گزینش ابیاتی چند از منظومه یاد شده است دوست دارم که دوستان دیگر نیز فایدتی برده باشند.

منظومه با نام و یاد خدا آغاز می شود و شاعر را در حالی که قرآن کهنه ای در دست دارد، نشان می دهد که در صفحه آخر آن به وقایع ثبت شده چشم دوخته و به بررسی تاریخ مولد و مرگ ثبت شدگان افراد خانواده می پردازد که ناگهان چشمش به کلمه کامران بر می خورد که فاصله تاریخ تولد و مرگ آن 19 سال بیش نیست و بلافاصله از مادر و پدر جویای علت زودمرگی این جوان ناکام می شود و سوال خود را بدین نحو طرح می نماید:

احساسات پدر تحریک می شود و به گریه می افتد و مادر نیز آه از نهادش بر می خیزد و شاعر بدین نحو بیان می دارد:

شاعر از این سوال پشیمان می شود و او نیز همچون ابر سیاه به گریه می نشیند و احساس خود را بدین نحو بیان می دارد:

و بدین نحو پدر و مادر به شرح تولد و رشد و نمو کامران می پردازند و اینکه در فصل پائیز کامران از مادر زاده می شود، صحبت را آغاز می کنند:

و در ادامه به مراسم تولد کامران اشاره می گردد:

در ادبیات بالا چندین مورد چشمگیر است:

- تصویر سازی شاعر از مکان تولد قهرمان داستان و نامیرایی آرزوها و آمال انسانی که در هر شرایط مکانی و زمانی رشد می کند و نگاهی به آینده دارد. حتی پائیز و زمستان و یخبندان نیز نمی تواند این آرزوها را بخشکاند و زیبایی در قافیه پردازری بیت « حیران گه دیگی» با کلمات « اؤتک» و «اَتک» نیز قابل تعمیق است که جناس سازی در قافیه نیز به چشم می خورد.

- کلمه « ایسیندی» در بیتی دیگر، یکی از لغات بسیار جالب و ناب ترکی است و به معنی « خود را گرم کردن» به کار رفته است و حرارت گرفتن برای رشد و نمو روحی و روانی است. و رسم و رسومات محلی در اینکه موقع تولد، خطی روی دیوار در اتاق محل تولد می کشیدند تا زائو از گزند دیو و اجنّه در امان باشد. ( جزقینان یول باغلانیب دیولره)

- کلمه « تله سک » نیز حالت روانی پدری را که تازه صاحب فرزند شده است، به بهترین نحو بیان می دارد. و آرزوها و آمال انسان که همیشه اول از همه شکل کلمه به خود گرفته است، در نامگذاری نیز موثر واقع شده و نقش کلمات در در سرنوشت انسانی بیان می دارد.

- کلمه « کامران » مترادف «کامرانی و کامران بودن » نیز از همین نام هاست.

و در ادامه اشاره به « تعلیم و تربیت» و « رشد و نمو» بدنی و معنوی پهلوان دارد که در آخر، میدان داری سلحشور و جوانمردی از یاد نرفتنی از شخصیت کامران می سازد:

و بالاخره میدانداری اهل معرفت می گردد:

و بعد از این بیت شاعر هوشیارانه به تحقیق پرداخته و رباعی که در آن زمان یعنی در هنگام میدان داری و پهلوانی در میدان کشتی گیری و نبرد با رقیب به زبان می آورده، از سینه پیرمردان بیرون می آورد و به منظومه اش اضافه می کند و می سراید:

و رباعی را بدین سان درج می نماید.

و بدین منوال منظومه ادامه می یابد و شرح میدان داری کامران آغاز می گردد:

از قضای بد روزگار، کامران در زمان ستمشاهی راهی پادگان می شود و مشغول انجام وظیفه سربازی می گردد که دراین اثنا دچار سرنوشت ناخواسته ای می شود که جبر روزگار بر او تحمیل کرده است و در مراسمی از مراسم کشتی گیری ناجوانمردانه با افسری درگیر می شود و او را از پای در می اندازد، کینه در دل افسر مانده و با حیله و تزویز او را می کشند و این یاد آور مرگ هابیل است.

و اینکه حتی خبر مرگش را نیز به پدر و مادرش نمی دهند، غم انگیزترین قسمت منظومه است:

شاعر با ارسال مثلی شعر خود را چنین ادامه می دهد:

و اما در ادامه منظومه پدر ومادر به طور شهودی مرگ فرزندشان را حس می کنند و شاعر افتادن کاسه از رَف طاقچه خانه را بر این فال بد سر آغاز می کند و بیان می دارد:

و بدین سان در عالم خواب و رویا مرگ جوان ناکام برای مادرش عیان می گردد، از خواب بیدار شده و برای همدلی و همدردی، با دلی پر از درد به خانه همسایه می رود و درد دل خود را باز می کند و او را خواهر خطاب کرده و می گوید که خواهر جان از کامران نگرانم و اینکه احساس می کنم او مرده است و همسایه نیز با او همدردی کرده و به حالش گریه و تضرع و زاری می نماید و برای سلامتی کامران و بازگشت او به خانه دعا می نماید و همسایه اش تسکین می دهد و مادر کامران از آنجا دوباره به خانه برگشته و قضیه خواب را با شوهرش در میان می گذارد و او را وادار می کند که به پادگان رفته و خبری برای او بیاورد.

شوهرش به پادگان می رود. هیچ خبری به وی نمی دهند او مایوسانه بر می گردد و سر در زانوی غم می نهد و در انتظار خبری از فرزند می نشیند که تصادفاً یکی از هم دوره های کامران به روستا وارد شده و این خبر ناگوار مرگ کامران را به ایشان می رساند و این زمان است که تمام اهالی مراسم عزاداری بر پا می دارند و در مقابل مسجد « شاخ – سی» گویان به تسلیت فرزند از دست داده می پردازند.

شاعر با تیزمندی هوشمندانه ای هنوز انتظار و امید را در دلها زایل نمی گرداند و بر جاودانگی روح پهلوان صحه می گذارد.

و با استناد به آیه « اذا اصابتهم مصیبه» چنین بیان می دارد:

و در ادامه با یک یورش متفکرانه ای، ماجرای تسکین دهی را به پایان می برد و با بازگوئی خبری از قرآن مجید و بازخوانی آیه ای از آن به خیرالماکرین اشاره نموده و چنین آغاز می کند و دست منتقم الهی را مایه تسلی خاطر مصیبت زدگان می نماید:

و مثل اینکه واقعیت اینطوری بوده افسری که باعث مرگ کامران شده، در دوران کهولت سنی است و از پسرش خواهش می کند که برای سیر و سیاحت به شمال بروند و در همین اثنا در سفر شمال، در گردنه حیران تصادف عجیبی رخ داده و پسر افسر جانی، جان خود را در مقابل چشمان پدر به جان آفرین تسلیم می نماید و طبیعت انتقام خود را از نامردان می گیرد و بدینسان منظومه پایان می پذیرد. و شاعر نیز این مضامین را چنین بیان می دارد:

استفاده از تلمیحات آشکار و تصویر سازی های بدیع و زیبا و صحنه سازی های دقیق و جاندار از خصوصیات ختم این منظومه است. و بالاخره هر کس سزای اعمال خود را بنا به نتیجه گیری های این منظومه دریافت می دارد.

امید است شاعر محترم این منظومه به آفرینش های جدید ادبی و هنری دست یازد.

كامران نوري در سال 1302(هـ. ش)در روستاي دودران از توابع شهرستان نمين چشم به جهان گشود. نام مادرش مينا و نام پدرش عزت الله نوري بود. نقل مي كنند: مادر كامران قبل از تولد او قرباني نذر مي كند و پدرش هنگام تولد به گوش كامران اذان و اقامه مي خواند. و كامران از همان دوران طفوليت زير سايه خانواده اي مذهبي بزرگ مي شد تا اينكه پدر او را نزد بزرگاني چو ملا جواد و ملا اسماعيل كه هر دو از عالمان بزرگ روستاي دو دران به حساب مي آمدند براي تعليم و تربيت مي گذارد. كامران در اثر تربيت اين دو عالم بزرگوار و پدر دوراندیش و اهل فضل خود جواني اهل ادب و علم و عاشق و شيفته ي حضرت امير المومنين علي (ع) مي گردد.

وي قدي متوسط شانه و سينه اي پهن و سترك و كول هايي چون كوه داشت طوري كه هر كس او را براي بار اول مي ديد شيفته ظاهر و هيكل پهلوانيش مي شد. از همه مهم تر هر كس كه با او برخورد مي كرد مرام پهلواني و جوانمردي كامران او را بيشتر از بيش مجذوب و شيفته مي كرد.

درباره قدرت بدني او نقل مي كنند: پهلوان كامران نوري جواني هيجده يا نوزده ساله بود كه كسي از مردان روستا و اطراف قادر به كشتي گرفتن با او نبود. روزي پهلوان نامي روستای گرده به نام پهلوان اژدر براي كشتي پهلوان كامران به روستاي دودران مي آيد. در اولين برخورد پهلوان اژدر با پهلوان كامران، كامران احترام زيادي براي پهلوان پيشكوست قائل مي شود و از او تعريف و تمجيد شايسته در ميدان به عمل مي آورد.

پهلوان اژدر با ديدن اين همه مرام و معرفت در جواني كم سن و سال چون كامران مجذوب شخصيت او مي گردد و از آمدنش پشيمان مي گردد. قبل از آنکه چيزي به كامران بگويد: كامران با احترام به پهلوان اژدر مي گويد: تو آمده اي با من كشتي بگيري اما من خود را در آن جايگاه و مرتبه نمي بينم كه با استادم وارد ميدان كشتي بشوم همين جا جلوي مردم زانوي ادب در مقابل شما خم مي كنم.

پهلوان اژدر با شرمندگي كامران را در بغل گرفته و مي گويد: پهلوان جوان من از آمدنم شرمنده شدم، حال اگر راضي باشي به خاطر مردم هم شده كشتي دوستانه اي با هم بگيريم. كامران قبول مي كند و كشتي بين اين دو پهلوان بزرگ شروع مي شود. آن روز يكي از روزهاي به يادمادني و شيرين در ذهن اهالي براي هميشه باقي مي ماند.

پهلوان كامران نوري در سن نوزده سالگي براي خدمت سربازي عازم مي شود و بعد از چندي خدمت او را به سرباز خانه ي قديم شهر اردبيل منتقل مي كنند. هنوز از خدمت كامران نوري در سرباز خانه ي اردبيل چند صباحي نگذشته بود كه مسابقات كشتي پهلواني بين نيروهاي ارتش در سربازخانه اردبيل بر پا مي شود دوستان كامران كه كم و بيش با قدرت و نيروي بدنی فوق العاده او آشنا بودن اين موضوع را به فرمانده پادگان گزارش مي دهند. فرمانده كامران را دعوت كرده و از او خواهش مي كند در اين مسابقه حساس كشتي شركت كند. كامران اول قبول نمي كند و در جواب فرمانده مي گويد: من كشتي گير نيستم و پهلواني را هم در كشتي گرفتن نمي دانم اما بعد از اينكه فرمانده مي گويد: آبروي پادگان ما را حفظ كن و نگذار جوانان ما در شهر خودمان سرشكسته شوند كامران ناچار قبول مي كند. وقتي اين خبر در پادگان مي پيچد همه از شنيدن آن خوشحال مي شوند به جز افسر (جابر) كه كينه توز كه خودش كشتي گير ماهري بود. او خوب مي دانست با آمدن كامران رونق بازارش از بين خواهد رفت.

فرمانده دستور مي دهد تيم كشتي پادگان با مربي گري كامران شكل بگيرد تا چند روز باقي مانده به مسابقه ي كشتي خوب تمرين و خود را آماده مسابقه بكنند. كشتي گيران براي محك زدن هم ديگر در پادگان مسابقه ي دوستانه اي را برگزار مي كنند. قبل از شروع مسابقه افسر كينه توز پادگان را خلوت كامران را گرفته و به او مي گويد: اي پسر فكر نكن كاره اي شده اي اگر پا از گليم خود فراتر بگذاري قلم پات را مي شكنم. كامران بدون توجه به تهديد افسر از آنجا دور مي شود. مسابقه ي كشتي دوستانه بين كشتي گيران سربازخانه اردبيل شروع مي شود. كامران با تك تك كشتي گيران رو در رو مي شود و فقط براي محك زدن سربازان با آن ها كشتي دوستانه اي مي گيرد. افسر كينه توز كه از حركت كامران بسيار خشمگين شده بود. يكي از سربازان را مجبور مي كند با كامران كشتي سختي بگيرد. سرباز از ترس افسر جلو رفته و كامران را به كشتي دعوت مي كند. كامران در ميدان كشتي متوجه مي شود سرباز بيچاره از ترس افسر مي خواهد هر طوري شده او را به زمين بزند. پهلوان ناچار سرباز را از ميدان كشتي خارج مي كند ( كشتي گير را به بالاي سرش مي برد و بدون اينكه به زمينش بزند از ميدان كشتي خارج مي كند) افسر سرباز قوي هيكل ديگري را براي مبارزه به جلو مي فرستد، كامران او را نيز از ميدان خارج مي كند با خارج كردن نفر سوم از ميدان توسط پهلوان كامران، افسر عصباني شده و كامران را به مبارزه دعوت مي كند.

پهلوان براي اينكه غرور افسر در مقابل سربازان نشكند قبول نمي كند. اما افسر دست بردار نبود براي همين وارد ميدان شده و سيلي محكمي به صورت كامران مي زند. كامران صبر پيشه مي كند و با مهرباني به افسر مي گويد: تو از من قوي تر هستي من نمي توانم با تو كشتي بگيرم. افسر فكر مي كند كامران از او ترسيده است و شروع به ناسزا گويي مي كند كشتي گيران و سربازان پادگان كه از دست آن افسر خبيث به تنگ آمده بودند از كامران خواهش مي كنند كشتي را قبول كند و وارد ميدان بشود. كامران وقتي وارد ميدان مي شود به پيشنهاد افسر هر دو پنجه در پنجه هم مي اندازند تا قدرت هم ديگر را محك بزنند.

با اينكه افسر قد و قامتي بزرگتر از كامران داشت اما در مقابل قوت بازوان كامران تحملش را از دست مي دهد و پنجه هايش تحمل قدرت پنجه هاي كامران را نمي آورد براي همين فوراً پنجه هايش را از لاي پنجه هاي كامران بيرون مي كشد و در دور كمر پهلوان قفل مي كند. هر چه سعي مي كند پهلوان را از زمين بلند كند نمي تواند پهلوان كامران مانند كوه ساوالان در جايش استوار و محكم ايستاده بود و وقتي مي بيند افسر ديگر قدرتي برايش باقي نمانده و او پيشنهاد مي كند از كشتي دست بكشد. افسر از شدت كينه، خواسته پهلوان را رد مي كند. پهلوان وقتي مي بيند افسر به هيچ صراطي مستقيم نمي شود با فرياد يا علي (ع) او را از زمين بلند و محكم به زمين مي زند.

افسر كه در ميان همه ي سربازان و درجه داران پادگان خرد شده بود، هر روز كه از ماجراي مسابقه مي گذشت كينه اش نسبت به پهلوان كامران زيادتر مي شد تا اينكه در يكي از شب ها افسر چند نفر از دوستانش را با نيت شوم خود آشنا مي كند و به هر طريق رضايت آن ها را براي نيت شومش جلب مي كند. يكي از سربازان را مي فرستد تا به كامران بگويد برادران و پدر و مادرش خبر نداشت بدون هيچ معطلي  خود را به بيرون از پادگان مي رساند. افسر كينه توز با تعدادي از دوستان نامرد با چوب و چماق و قمه و قداره بر سر پهلوان مي ريزند و هرگونه مجال دفاع از خود را از پهلوان مي گيرند و آنقدر پهلوان را با چوب و چماق و حتي دشنه مي زنند كه ديگر نايي در بدن پهلوان نمي ماند تا روي پاهايش بايستد به ناچار نقش زمين مي شود. افسر و همراهانش با ناجوانمردي تا جايي كه مي توانستند بر پيكر نيمه جان پهلوان مي كوبند تا اينكه خسته شده و دست از سرش بر مي دارند. بعد از مدت كوتاهي يكي از همان افراد ناجوانمرد در حياط پادگان فرياد مي كشد: بياييد پهلوان كامران را كشتند. وقتي اين خبر به فرمانده مي رسد فوراً خود را بر پيكر پهلوان مي رساند. پيكر نيمه جان پهلوان را به بيمارستان منتقل مي كنند اما شدت جراحت آن قدر عميق بود كه پهلوان تنها چند روز طاقت مي آورد و در نهايت جانش را تسليم حضرت دوست مي كند.

اغلب سربازان مي دانستند كشتن پهلوان كار كدام نامبرد نالوطي است اما از ترس هيچ يك جرات فاش كردن حقيقت را نداشتند. به دستور فرمانده پادگان پيكر خون آلود پهلوان را با احترام خاصي به گورستان غربيان اردبيل مي برند و در همانجا دفنش مي كنند. بعد از چند روزي خبر مرگ پهلوان كامران به گوش يكي از روستاييان دودران مي رسد از اين خبر را به اهالي روستاي دودران مي رساند. هيچ يك از اهالي روستا نمي تواند حقيقت را به خانواده پهلوان بگويد بالاخره بعد از چند روز رفت و آمد اهالي به خانه ي پدر پهلوان بگويد بالاخره بعد از چند روز رفت و آمد اهالي به خانه ي پدر پهلوان حاج عزت الله، در نهايت خبر به گوش پدر پهلوان مي رسد.

پدر پهلوان كامران با همراهي عده اي از اهالي روستا به سرباز خانه ي اردبيل مي روند و جوياي حقيقت مي شوند، اين بار آن افسر كينه توز پست فطرت به اهالي روستان خصوصاً به پدر پهلوان مي گويد: كامران در اثر كشتي سخت ايست قلبي كرد و چون او در حين خدمت مرده، قبر او را مخفي نگه داشته ايم. فقط مي تواند بگويم او را در گورستان غربيان دفن كرده ايم. افسر اين حرف را به خاطر آن زد، چون مي ترسيد با شناسايي جسد پهلوان حقيقت موضوع فاش شود.

پدر پهلوان ناراحت شده، با عصبانيت به افسر مي گويد: شما بايد جنازه ي پسرم را به من تحويل دهيد؟ افسر از حقه اي ديگر استفاده مي كند و در جواب پدر پهلوان مي گويد: پسر شما در كشتي نمرده است بلكه به خاطر مسائل سياسي او را به دار آويختند. اگر بيشتر از اين سراغ پسرت را بگيرد شما را هم به جرم شورشي حكومت دستگير و به زندان مي فرستيم. افسر ناجوانمرد هر طوري كه بود پدر پهلوان و اهالي روستاي دودران و حومه را از ادامه پيگيري قتل پهلوان منصرف مي كند.

مردم روستاي دودران نقل مي كنند: بعد از آن ماجرا تلخ چهل شبانه روز در روستا ماتم و غم همه جا را گرفته بود از هيچ خانه اي صداي شادي بر نمي آمد. مردم روستا آن قدر پهلوانشان را دوست مي داشتند كه تا سال روز مرگش  هيچ شادي و حتي جشن عروسي در روستا بر پا نكردند. تا اينكه پدر پهلوان پا در مياني كرده و مردم روستا را از اين ماتم زدگي در آورد.

پدرم نقل مي كرد: يكي از آشنايان در روستاي  یزن آباد نمین تازه از سفر حج برگشته بود. من به همراه حاج فرزانه يكي از پيشكسوتان محله مان در اردبیل  براي عرض تبريك و زيارت قبولي او به روستاي یزن آباد رفتيم. در كنار پيرمردي نشسته بودم رو به من گفت: پسرم اهل كدام روستا هستي؟ جواب دادم از روستاي دودران. پيرمرد گفت: آيا پهلوان كامران را مي شناسي؟ گفتم: آري او برادر من بود او را در سربازخانه اردبيل تعدادي ناجوانمرد به قتل رساندند. پيرمرد آهي كشيد و گفت: ناراحت و غمگين نباش، پسرم دنيا مكافات عمل هر كسي را برايش نشان مي دهد. بعد از گذشت چند سال از كشته شدن پهلوان افسر ناجوانمرد ماشيني مي خرد و براي سفر به آستارا تمام خانواده اش را در ماشين جمع كرده در حالي كه پسر جوانش رانندگي مي كرد در راه تصادف مي كنند در اثر اين تصادف پسرش       جان به جان آفرین تسلیم می کند. بعد از چند مدت افسر از شدت افسردگي دق كرده و مي ميرد و اين پايان كسي است كه خون جوانمردي را با ناحق به زمين     مي ريزد.

پهلوان كامران نوري بعد از نوزده سال عمر شرافتمندانه در ميان مردم در پاييز سال 1321 (هـ.ش) در سرباز خانه ي اردبيل با ناجوانمردي تمام كشته شد. و اگر اين اتفاق تلخ نمي افتاد پهلوان كامران نوري مطمئناً يكي از پهلوانان شهير زمان خود مي گشت مزار اين پهلوان بزرگ آذربايجان هم اكنون در گورستان غربيان اردبيل مي باشد. متاسفانه هنوز هم قبرش پنهان و ناشناخته مانده است.

منظومه ي روايي و حماسي به زبان تركي در مدح پهلوان كامران نوري دودران توسط محمد نوري دودران برادرزاده پهلوان كامران به نظم كشيده شده است كه براي معرفي بيشتر اين مرد بزرگ آورده مي شود:

بِسـمِ اِللهِ الرَّحمـانِ الرحيـم                                 آچدي هدايت قاپسين مستقيم

دده دن – بابادان کهنه بیرقرآن                  يادگار قالبدير گئچن زاماندان

يازيليب نئچه آدسون واراغيندا                   تاريخ ده ثبت اولوب (آد) قاباغيندا

آدلار بير-بير رديف ايله يازيليب                 بعضي سي ده زامان كئچيب پوزولوب

آدلار قاباغيندا تاريخ ثبت اولوب                كيم هاچان اولوبدوركيم هاچان اؤلوب

با خيرديم اونالار چوخ دقت ايله                 اوخودوم بير به بير محبت ايله                              

گوزوم ساتاشيبدير، بير «آدا« اودَم               اوخوجاق چوخ باسدي مني كدر- غم                          

 آي الله بوكيم دير-نه تئز كوءچوبدور؟          كوءچري قوش كيمي نه تئز اوچوبدور؟      

  آي ننه، آي ده ده، من سيزه قوربان              دئيین كيم- دير؟نه تئزاؤلوب كامران؟!    

    بوسئوزوائشيتدي ده دم آغلادي                 ننه م بير آه چكيب، اوره ك داغلادي        

    سوروشدوغوم سوزدن پئشمان اولدوم         من ده بولوت اولوب ياغماغا دولدوم       

     اورك دن آه چكدي دوباره دده م            باشلادي صحبتي رقم به رقم            

     من ده قید ائله دیم اوخویانلارا                 آنلايان ، دوشونن، يانان جانلارا

***

پاييزين دومانلي – قار هاواسيندا                  قوش دونور ياتديغي- اوز يوواسيندا

انسانين آمالي- آرزسي آمما                        دئسه لر دؤنوبدور – ائشیت اينانما

حئران گديگينن داغ اُتگينده                        نمینه چوخ یاخین داغ اَتگینده

كنديميز دودران یئنه ده قالير                      گدَيگين مِه- شهين جانينا آلير

بؤيودور ، ياشادير بؤیوك انسانلار                اوجور كي بويودوب كئچن زامانلار

ساوالاندان الهام آليب اوجالير                       اونا گؤره  آدي ديللرده قالير

هشتاد ايل، دوخسان ايل بوندان قاباقدا !         «كامران» اِيسيندي همان اوجاقدا !

بوي آتدي، بويودو پهلوان اولدو                  زمانه جؤروندان حيف كي سولدو!

ايستي ائوين محبتلی اوجاغي                          اورك دؤيور شانليغين قوجاغي

اوندا ديركي، چاتيپ باشا انتظار                    گؤزل آنا آصلان بير اوغلان دوغار

مشد عزّت اونا ائدر افتخار                            موشتولوغون تئز- تله سك يوللايار

قوربان كسيب پايلاديلار ائولره                     جزقينان ، يول باغلانيب ديولره

واخت يئتيشیب آدقويمانين زاماني                 اوخودولار قولاغينا آذاني

آدقويدولار بو اوشاغا «كامران»                    بلكه اولاگله جكده كام ران

اوشاقليقدا تاي توشينان اويناييب                   كمالاتا اونون قاني قايناييب

يتيریبدير او چه – دؤرده ياشيني                   چوخ سئويب دير حياتدا يولداشيني

گولراوزله ، محبت له دانيشيب                      ائله بئل باغلایيب ، ائله قاريشيب

آرتيب اونون گونوگوندن شهرتي                    صلابتي ، صداقتي ، قدرتي

قرآن، حديث احكاميني آليبدير                      عشق و ایمان مدارینده قالیبدور

چوخ مجلس لر قوروب سؤز صحبت آچيب      معرفتدن اوركلره نور ساچيب

شانليغيندا ائلين سينه گريب دير                     آنناغينان چوخ ميدانا گريبدير

رباعي اوخويوب حقين نامينا                         مست اولوبدير حقيقتين جامينا

«ايگيت گره ك آدلانا                                  آتين مينه آتلانا

مرد-او دوركي دويوش ده                            هر ياري ياقاتلانا»

***

ايگيدين بير آتي دير                                    بيرده تميز ذاتي دير

كوراوغلوداقو چاقليق                                  اونون احتياطي دير»

***

كند، كؤوشن گزيب داغلار دولانیب             شيرين سو چشمه لي باغلار دولانیب

توي گونلري كند اهلينه ياراولوب                گولشمه يه چوخ ميدان لار سولانوب

بير پهلوان، بيرائل اوغلو، بيرفتي                   كسمييب دير اؤز ائليندن اولفتي

زامان كئچيب چرخ دوران دولانوب              بوی آتیب كامران پهلوان اولوب

حيالي بير ا نسان گوزل بير جاوان                 آد – سان آچيب، بيردن بيره كامران

پارلاييب گون كيمي آدي هريانا                    دولوبدور گون به گون، شهرته، شانا

آدي، بللي، بير پهلوان اولوبدور                    آمما حيف جاوان ايكن سولوبدور

سؤز- صحبت اولاندا- مجلس آراسي            چيخار اوزه سوزون آغي، قاراسي

آهيل ، باش آغارتمیش قوجا كيشي لر            سؤزآچاندا اوره ك  دردي دئشي لر

كامراندان دئيیب قان ياش توكرلر                 چوخ دردلرين تيكينتي سين سوكرلر

من ده بو مجلسين بيرينده اولدوم                  ائشیديم سوزلري كدرله دولدوم

دئيیرلر كامران جاوان چاغيندا                      جاوانليقين گول چيچك لي باغيندا

وطن محبتي قلبينه دولوب                            اونون خدمتينه آماده اولوب

يوللانيب وطنه خدمت ائتمگه                      سرخوش اولوب سربازليغا گئتمگه

اوخدمتده ناكسلره توش گليب                    شيرين سوزو آننامازا تورش گليب

هردن اولوب مناسبت ايامي                        گوله شیب دیر، چوخلو اوگونلركامي         

نعره چكیب هر مئيدانا گيرنده                        قورخاق هوركیب او،بساطين سرنده             

  آصلان اوره ك كاميني، گردان تانير         چوخلاري دا، اونوبير آصلان سانير               

جانلار آلوب شجاعتي هيبتي                          مئيدان داكي صلابتي – قدرتي

***

بئله ليكله گونلرين بير گونونده                   بير طاغوتي مناسبت اؤنونده

شنليك اولوب، مناسبت قورولوب              كيم مئيدانا گير سين، سئوال اولونوب؟

کامی سینه گریب ، چیخیب میئدانا              حريف آختاريبدير، باخيب هريانا

نئچه نفر بومئيدانا گيريب دير                     ناكام ليغين ميوه سيني دريب دير

نوبه يئتيب بير پهلوان افسره                        تاكامي نين ايشين ايده يكسره

اونوهامي تانير جابر آدينا                           يخلماق ميداندا، گلمير يادينا

احتراملاكامي قاريشنا چيخيب                     نزآكتله اونون اليني سيخيب

چوخ يالواريب، اولمامنه سن حريف             من سربازام سن ده منه چوخ شريف‌

افسر اونا تحقيرله باخيب دير                       نامردليگين آتاشيني ياخيب دير

نامرد مينيب نخوت غرور آتيني                  هئچ سانماییب شهرتینی ، آدینی

كينه ، نفرت الي، توتوب گوزونو               سيندر ماييب غرورندان اوزونو

مئيدان توتما،مئيدان گزمه باشلانيب             غيرت قاني،دامارلاردا جوشلانيب

طبيل - شيپور سسي آليب هرياني                پهلوانلار قيزیشديریب مئيداني

گاه كاميا هوراچكيب گورنلر                      احسن دیئيب مردايگيده ارنلر

جابر ايستر اونو یيخااوجالا                          باخانلاردان، گورنلردن باج آلا

ال وئرديلر ياپيشديلار اَل اَله                        باخان لاردان سس قوزانيب هل- هله

ال ورديلر بير- بيرينه اوره ك دن                ياپشديلار حريفانه بيلكدن

حربه – زوربا گليبلر بير-بيرينه                    باخمايیبلار ايشين خير و شرينه

كامي بوراخماييب جابري الدن                    ياهو چكيب جابري سالدي ديلدن

بير داياندي باخدي اويان- بويانا                  بلكه افسر اؤز ضعفينه اينانا

تاپدي فرصت افسر اؤز توپور دواونا            بیرده شیلله وروب مغرور جاوانا

کامی دوتدو تکان وئردی توللادی               اورداکیلاراوجابری هویلادی

بيرده دوتوب محكم آپاردي گؤيه                چيرپدي يئره يا علي دئيه-دئيه

هاي كووقالخدي هورّا چكدي سربازلار        اوحالدا كي جابر يئرده زاريلدار

گلدي كامي ، قالخيزا يئردن اونو                 بلكه اولابوماجرانون سونو

جابر دوروب بومئيداني ترك ائديب            زامان كئچيب گون دالیجان گون گئدیب

بو تحقیره جابر دوزه بیلمه دی                     بوكينه ني اورگيندن سيلمه دي

بيرگون – بئش گون – نچه گونلر كئچيبدير      جابر اوغلان حيله سيني سئچيبدير

مئيدان ايچره ييخيلانلار بيراولوب                انتقام قازاني كين ايله دولوب

جابر نقشه چكيب اجرا اولونا                      ييخيلانلار احسن دئيبلر اونا

تدبير ايله يیغیلیب لاربيريئره                       چكيبديلر چوخ نقشه لر، بيرشره

جابر گئينبدير حيله دونونو                         يیخیلانلار تشويق ائديب دير اونو

خلاصه گونلرين پيش بير گونونده               پاييز فصلي گونون اؤزو دؤننده

زمانه ده اوز دونديب كامي دان                   نيله مه لي اوز دونده رَرَهامي دان

پهلوان اورگي دوستا ياناردي                      هاموني اوزوتك انسان ساناردي

بير وطن سربازي بير گوزل اوغلان            مردانه دولانيب مردانه قالان

توش گليب دير نامردلرين تورونا             قضو قدر قويمادي چوخ قورونا

نامردلرين بيري دوستلوق سوزويله           چيخارديب گرداندان اونو اوزويله

قارانليق چاغيندا قاش قارالاندا                ظلمت چؤكوب هر طرفي آلاندا

چيخيب لاربيرليكده قدم وورماغا            صحبت ائديب غم كدري قيرماغا

گوز گوزو گورمه ين قارانليق گئجه        فرصتي قويمادي نامردلر كئچه

كمند آتيب پهلواني توتديلار                 آصلان كيمي بير جواني يخديلار

چوخ وروبلار اونو جاندان سالديلار         باشينين اوستنده بيرآز قالديلار

اؤلموش بيليب قاچيب اوردان گئتديلر     صحنه ني ترك ائديب گوزدن ايتديلر

پهلوان جانيدير، چيخمايیب بيردن           نئچه گون قاليبدير، نفسلي بدن

بيلن- بيليب- ماجراني بير به بير             جان وئرمه ده- گردان ايچره - بيرجه شيره

كامي مظلوم اولوب گوز قاباغيندا          آينا تك توتولوب اوزقاباغيندا

دده دن ،ننه دن اوردا يوخ خبر               سؤزون لاپ دوزونو دیئيم مختصر

غربت يئرده بير شير اوغلان جان وئريب    شهادتين باغچا سيندان گول دريب

قوشلار كيمي قاناد آچيب بهشته                ساغين سولون آليب مينلر فرشته

باغلایيب گوزونو بير اوزگه عسگر           خبردار اولوب دير گردان سراسر

مصلحت اولمادي سوز چوخ يا یيلسين        بيلمه ينلرباشا دوشوب آيیلسين

اونا تئز قوردولار قورو تشريفات              هاميی  بيلدي كامي ائديب ديرو فات

آماده باش اولوب جمله پادگان                 مارش عزايله وئریلدي آذان

قاراني چالينيب طبيل وردولار                   سربازلار يكسره سانادور دولار

تابوتون اوستونه پرچم سالیندی                 عزامارشی دوباره دن چالیندی

جنازه نی احتراملا گوُتدولر                     آستا- آستا اورانی ترک ائتدیلر

قارانی له یولون گئدیر کاروان                 چیگین اوسته تابوت اولوبدور روان

سکوتلا- آستا قدم آتدیلار                       قبرستانا- غم کدرله چاتدیلار

قوسوللانیب کفن اولوب دور پهلوان          مراسم له دفن اولوب دور قهرمان

فاتحه وئریلیب ایش باشا چاتیب                کامی ناکام اؤلوب قبیرده یاتیب

یاتدیغی مزارین ایسته سن آدین               «غریبان» دیر آدی بوقبریستانین

غریبه یاتاغی اولوبدور ایللر                       اوسبب دن « غریبان »دی دیللر

کامی دا- قوشولدو او غریب لره                قوهوم سیز- قارداش سیز -قالیب یکسره

نه دده بیلیب دیر،نه یار،نه یولداش               نه ننه، آغلاییب اونا نه قارداش

خلاصه قاییدیب گردان –گردانا                  مراسم قورولبوب دوباره اونا

مچیده ایله شیب اوچون توتوبلار                 ائله بیل کی بو اویونه اودوبلار

پادگاندا دای سر – صدایا تیب دیر              کامی یاددان چیخیب گون تک باتیب دیر

ائل لر ایچره اولمیوبدور هله او                    شیرینلیک دی آغیزلارا دیله او

آناائولندیرر- آتاائوتیکیر                            بیر قندین قیریر-بیری چای توکیر

اما هئچ کیم بیلمیر کامی اؤلوبدور                او گوزل گول غریباندا سولوبدور

ده دن ، بابا دان یاخچی مثل وار                    مظلوم قانی باتماز هایلی سس اولار

پاییز گئجه سی دیر – هاوا چوخ سویوق        کندباتیب سکوتا–سس یوخ–سمیر یوخ

گوزدن یوخی قاچیب ،اورک چیرپینیر          رف دن یثره دوشور بیر کاسا،سینیر

کیشی نی یوخودان اویادیر خانیم                  دور کیشی ائویاندی ،اودلاندی جانیم

یقین کی بالامین باشیندا ایش وار                  یای- یازین دالیندا ائله بیل قیش وار

کیشی ده او یانیر اؤز یوخوسیندان                 او داپریشاندیر اوز دویغوسیندان

ائوی بوریوبدور چوخلو غم – کدر               دان یئری سؤکولور باشلانیر سحر

آنا تئزیدن دورب قاچیب قونشویا                 اوره ک سفره سینی آچیپ قونشویا

آی باجی بیلمیرم نه اولوب دئییم                   بو گئجه صبحه تک یاتابیلمه دیم

کامی هیچ گئتمه یوب گوز قاباغیمدان           ائله بیل دریلیب اورک باغیمدان

اوره گیم سیخیلیر گوزوم قارالیر                   دونیا بیر قفس تک منه دارالیر

ائله بیل جانیمی درد غم آلوبدور                    کامی دابیلمیرم هاردا قالوبدور

اوره گیم چیرپینر یوخدور اختیار                   جانیمی سارسیدیر آجی انتظار

کیشی ده بو گئجه اویاق قالیبدیر                    یاتماییب جانینی اودا سالیبدیر

قونشوسو ائشیدیب درد دیلینی                    قوزاییب گوئلره ایکی الینی

آی آللاه کامی نی اوزون تئز یئتیر               باجیمین آرزوسون یئرینه یئتر

آمین نین یئتریب نیگران آنا                        بیر دوعا ایلدی اورک دن اونا

قونشودان آیریلیب ائوینه گلدی                  گوزونون یاشینی گیزلینجه سیلدی

کیشی « گون آیدین» دئیب ایلشدی             باخیب اونا اوره ک دردینی دئشدی

آی کیشی بیلمیرم نه لر اولوبدور                  ائله بیل آرزومون گولو سولوبدور

نئچه یول دال با دال یوخوما گیریب              نه منه باخیبدیر نه ده دیندیریب

نیگرانام حالیم اولور پریشان                         دردیمی ائدیرم من سنه بیان

دورگئت پادگانا بیر خبر گئتیر                      ورسه لر کامینی تئزینه منه یئتیر

کیشی اوگون یولا دوشدو شهره                   یئتیشیب تله- سک یار اولان یئره

سوراغین توتوبدور کامی نین اوردان             دئیب لر گئدیبدیر چوخداندی بوردان

دوزسوزو دانیب لار او دوز کیشی دن            آغزین قیفللایب بیلیب ائشیدن

قایدیب ائوینه زار و دل آزار                        اولوبدور پریشان چوخ دا- بی قرار

اوتوروب ائوینده مات و معطل                     باشی آشاغیدا – قویونوندا-دا-ال

اوندا گؤروب قاپی چوخ برک دویولدو         اضطرابدان یاپ دریسی سویولدو

قاپینی آشدیلار بیر نفر گلدی                        کیشی نین گوزونه تانیش دگیلدی

قوناق خوش گلیب سن هارالی سان سن؟         « عمی یولداشیام کامرانین من»

ده گوروم آی اوغلان بس نه اولوبدیر؟           سن الله کامران هارداقالیبدیر؟

آی عمی چوخ سوزون لاپدا- قیساسی            دوشوبدور الوون قيزيل عصاسي

فيكرون راحت اولسون اينجیتمه اوزون           هئچ يئري گزمه سين آختاران گؤزون

اوايندي تك «غريباندا» ياتیبدیر                   دونیا علاقه سین باشدان آتیپدیر

بوسوزو ايشت سه هر آتا- آنا                        دئميرم نه اولارسن اوزون آننا!

باجي ساچين يولدو قارداش ييخيلدي              دوستون گؤزو دولدو اوره ك سيخيلدي

بوسؤز كنده ساليب عجب ولوله                جاوانلار ياپوشوب بير- بيرال-اله

مسجيد قاباغيندا شاخصي گئديب لر           مجليس قوروب عزادارليق ائديب لر

احسان قازان لاري بير-بير آسيلدي             اؤكوز اؤلدورلدو قويون كسيلدي

نئچه گون كند اهلي ياسا باتيب لار             هرايشین فكربني باشدان آتيب لار

جاوان-قوجا-گلين- قاري-آغلادي            جاوان ياسي اورك لري داغلادي

ختمي اوچون آغيرمجلس قورلدو               نئچه دفعه مسجد بوشولدي دولدو

تسليت دينلر گليب گئتديلر                        پهلواندان دوباره يادائتديلر

پهلوان اولسه ده سوزلري اؤلمز                انتظار چكه نين گؤزلري اؤلمز

بيري دئير گوزل بيرجوان ایدي                   بیری دئیر عجب پهلوان ایدی

بيري سوز دانشير گولشمه سين دن               بيري پنجه سين دن ،هم سينه سيندن

بيري دئيراونون مئيدان گزمه سين                گوزل كهليك كيمي اورداسوزمه سين

بيري دئير-ادب اركان يوكي دي                 عطوفتده- محبتده تك ایدي

بيري دئيرمظلوم الين توتاردي                     غم، كدري ،غضب، غيظي اوتاردي

بيري دئيردرس آلميشدي علي دن                مشقين آلیب پورياي ولي دن

بيري دئير زور دئمدي هيچ كسه                 حؤرمت ايدیب قوجا، جوان، هر كسه

بيري چوخ آه چكيب بئله دئيردي               آللاه اونو گورنه قدرسئوردي

«اخلاقي سئومه لي، اوزو سؤمه لي              باخيشي سؤمه لي، گوزو سؤمه لي

ادبي سومه لي سوزو سومه لي                    لاله تك ياناغي ، اوزوسومه لي

آللاه اونو ايسته ينده ياراتدي                    اودوربودونيانين داشين تئزآتدي

***

ننه دير- دده دير- دوزور بودرده           گويده كي گويده ديريئرد كي يئرده

يئردن گؤيه آه و فغان قوزانير                       گؤيده كي ده صبيردئيیب دايانير

بويوروب صبر ائله مصيبت لره                      او-زامانكي گله سايه سين سره

«خيرالماكر» ئينه آیه گوندريب                 چوخلارين گولونو غنچه ده دريب

آي دده آي ننه، سن دؤز بودرده                 مكافات هئچ زامان قالمایيب يئرده

آللاه اوزو انتقامين آلاجاق                         عاغيللي كيشي لر حيران قالاجاق

گونلر كيچير آي دولانير ايل اولور              ايل، ايله قوشولور قرينه دولور

نامرد جابر باش آغارديب قوجالير          بيلميرآللاه باج آلاندان باج آلير

كئفي سازدي،فرح لنير اوغلونا                    زمانه نين باخمير ساغي، سولونا

دستور وئريب دورون گئدك گزمگه           غم، غصه نين قول قانادان اوزمگه

اردبيلدن كئچك، حئرانا يئتك                     بيرگول اولاق گوزل يئرلرده بتيك

حئران گده يگينده آياق ساخلاياق               اوچار گورسگ فوراً وروب اوخلاياق

آستارا شهرينه ماشيني سوره ك                   گورمه لي يئرلري دوباره گوره ك

دنيز قيراغيندا قوشلار تك سوزك               بيردو يونجااوديرادبيزاوزك

آماده اولدولار يولادوشدولر                        مسافرت باده سيني ايچديلر

ماشين سورن كامي تك گوزل اوغلان           دده یه، ننه يه قول قانادا اولان

قضادن بي خبر، قدردن آيري                      گئيدیر يولون غم دن- كدردن آيري

سرعت ايله يیتیشيب لر نمينه                        سون قویوبلار قضو قدر غمینه

دودراندان کئچدي گورمه دي افسر           اوردان كئچه كئچه گولدو بخته ور

بيلمدي داغلار چوكن دومانلار                     بيرنه نه آهي دیر كئچن زمانلار

بيراوغول اؤلومو قوزايب گويه                      بو آه دو گونله نيب داي كيمه ديه

حئرانا يیتيشيب چادیر قوردولار                       يئديلر ايچديلرال ده وردولار

هوس ائلديلر دنيزه ساري                                چكدیلر اوزلرين هم خواروباري

تله سك چادیري ييغيشدور ديلار                      اوزلرين ماشينا سيغيشديرديلار

جابردئير تئز سورااوغلان يئتیشك                     ساحل بيزي گوزلور تئز سوادوشك

جابرين سوزلري آغزيندا قالیب                       ماشينن قاباغين بيرماشين آلییب

اوبويوك ماشين دي بوخيرداماشين                  خلاصه پيشریب جابرين آشين

بير تاققاديبدور خيردا-ماشينا                          اوغلونون اول ده ده گيب باشينا

ماشين يولدان جايب دره يه دوشدو                  اجلدن جابرين باشي سوروشدو

آمما اوزگوزونون دوز قاباغيندا                  اوغلوجان وئردی گوزقاباغيندا

قورخولو بيرصحنه كدرلی دم                       آخر كلمه سي دير جوانين «ننه م»

او لحظه جابرين يادينا دوشدي                    كامي دااولنده «ننم» دئمیشدي

جابر قالخوب بيرده باشينا وردي                      ناله چكيب برك سيله چيغردي

دئدي آللاه دويودوم بوداشين سه سين           بوداش سنين كي دير آل سون نفسين

آللاهين اولمايیب داشینين سه سي                     مكافات اللري آييب قفسي

گميریب زنجيري مكافات ديشي                       تانرنین بئله دیرگوروسن ایشین

دونيانین هرايشي ازلدن بئله           بوسوزلر دئيلیب هي ديلدن ديله                                         

  هر كس بوسوزلري ياخشي آلیبدیر                     شرف لي ياشايب ياخشي قالیبدیر                      

بوحماسه ديل بيله نه عبرت دير                           ايگيدلرين جاني دولو غيرت دير                       

بوغيرتي جانلا باشلا قوروياق                              بوصفتده، بوهدفده، قارياق

حق سؤزلري درين قاناق ،ائشده ك                     بيز گلميشیك كمالاتا یئتیشک

اوزباشينا یئتیشمه ریک كمالا                             چوخلو صفت گرک بيزده جمع اولا

دوز دانیشاق دوز دولاناق خوش اولاق                دوشونجه لي انسانلارا قوشولاق

بيزيم كامي درس آلمیشیدی - علي دن               پوريادا مشقين ولی دن آلیب ولي دن

كامران دا مئيداندا گزيشنده                              رقيبين جانينا قؤرخودوشنده

پوريا تك سينديرمادي رقيبين                         حريفينه گوستريب دير ادبين

افسوس اولسون حريف ادب قانمادي                  هئچ اونو دابير پهلوان سانمادي

آمما بيزكي ماجراني آنلادیق                             نامردلري- ناكسلري دانلادیق

كامونين مردانه گوزل اؤلمه یی                          داستان اولوب آغیزديله گلمه گي

چيخماياجاق هئچ انسانين ياديندان               ائل گؤانيب ائده فخر ایده جک آدیندان

انسان لیغین جرگه سينه چكيلك                  نامردليكدن ، ناكس ليكدن اكيلك

دولانشيق اوزباشينا اولمايب                        طبيعتده مكاناتسيز قالمايب

سوزآنلايان دل بيلني آتمايیب                     باها آلیب بيرده اوجوز ساتمايیب

هر كس گليب بودونايه گئديبدير                اعمالينین نتيجه سين گوروبدير

شهريارون گوزل روحي شاد اولسون            اوزسوزیله اوندان دا بیریاد اوسول

«بيل سنلر كي ، آدام گئدر آدقالار          ياخشي- پيسدن آغیزدابير دادقالار»